Πλασματικό κεφάλαιο και ποσοτική χαλάρωση

του Σταύρου Τομπάζου
Αν κάποιος ρίξει μια ματιά στους χρηματιστηριακούς δείκτες, θα εντοπίσει αμέσως ένα παράδοξο: Ενώ το 2020 η παγκόσμια οικονομία συρρικνώνεται σε πρωτοφανή κλίμακα λόγω των επιπτώσεων του κορωνοϊού στην παραγωγική δραστηριότητα, οι χρηματιστηριακοί δείκτες όχι μόνο δεν φαίνεται να επηρεάζονται δυσμενώς, αλλά παρουσιάζουν άνοδο. Ο δείκτης Dow Jones, για παράδειγμα, έκλεισε στις 3/1/2020 στις 28.634 μονάδες και στις 31/12/2020 στις 30.606 μονάδες. Αυτό σημαίνει ότι η χρηματιστηριακή αξία μερικών δεκάδων μεγάλων βιομηχανιών στις ΗΠΑ αυξήθηκε μέσα στο 2020 σχεδόν 6,9%. Βέβαια, αυτή η αύξηση του συγκεκριμένου δείκτη δεν είναι άσχετη με τις δημοσιονομικές και νομισματικές πολιτικές που εφάρμοσαν η κυβέρνηση και η κεντρική τράπεζα των ΗΠΑ (Federal Reserve ή Fed). Άλλωστε, στην πρώτη έξαρση της πανδημίας ο δείκτης Dow Jones κατέρρευσε: από τις 29.551 μονάδες στις 12/2/20 έπεσε στις 18.591 στις 23/3/2020. Από τότε μέχρι και σήμερα, ακολουθεί ανοδική τροχιά. (διαβάστε ολόκληρο το άρθρο)

«Άλματα! Άλματα! Άλματα!». Για τον Λένιν και την πολιτική

του Ντανιέλ Μπενσαΐντ
banner8

Το κείμενο που ακολουθεί γράφτηκε το 2002 και αποτέλεσε λίγα χρόνια αργότερα τη βάση μιας ζωντανής παρέμβασης στον κύκλο ανοιχτών σεμιναρίων «Ο Μαρξ στον 21ο αιώνα» στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης. Το 2011, εντάχθηκε στη συλλογή ανέκδοτων κειμένων του Ντανιέλ Μπενσαΐντ La politique comme art stratégique (Η πολιτική ως στρατηγική τέχνη) (εκδ. Syllepse) και στη συνέχεια αναρτήθηκε στον ιστότοπο http://danielbensaid.org/Les-sauts-Les-sauts-Les-sauts εμπλουτισμένο με τρία ανέκδοτα σχόλια του συγγραφέα για την επικαιρότητα του Λένιν (εδώ παρατίθενται σε αγκύλες). Δημοσιεύεται σήμερα για πρώτη φορά στα ελληνικά, χάρη στη μεταφραστική εργασία του Πάνου Αγγελόπουλου, με αφορμή τη συμπλήρωση έντεκα χρόνων από τον θάνατο του Ντανιέλ Μπενσαΐντ, στις 12 Ιανουαρίου του 2010.  

Η Χάνα Άρεντ φοβόταν πως η πολιτική θα μπορούσε να εκλείψει οριστικά από τον κόσμο. Οι καταστροφές του 20ού αιώνα καθιστούσαν αναπόφευκτο το ερώτημα για το αν «η πολιτική έχει τελικά ακόμα ένα νόημα». Οι διακυβεύσεις αυτών των φόβων ήταν ήδη εξόχως πρακτικές: «Το μη-νόημα στο οποίο κατέληξε το σύνολο της πολιτικής επιβεβαιώνεται από το αδιέξοδο στο οποίο περιέρχονται τα ειδικά πολιτικά ερωτήματα» (1). Για την Άρεντ, ο ολοκληρωτισμός ήταν η μορφή αυτής της επίφοβης έκλειψης. Σήμερα, έχουμε να κάνουμε με μια άλλη μορφή του κινδύνου: τον ολοκληρωτισμό με ανθρώπινο πρόσωπο του δεσποτισμού της αγοράς. Εν προκειμένω, η πολιτική συνθλίβεται μεταξύ της φυσικοποιημένης τάξης των οικονομικών αγορών και των ηθικοπλαστικών νουθεσιών του εγγαστρίμυθου κεφαλαίου. Τέλος της πολιτικής και τέλος της ιστορίας συμπίπτουν έτσι στην φαύλη επανάληψη της εμπορευματοποιημένης αιωνιότητας όπου αντηχούν οι ξέπνοες φωνές του Φουκουγιάμα και του Φυρέ: «Η ιδέα μιας άλλης κοινωνίας κατέστη σχεδόν ασύλληπτη, και ουδείς άλλωστε στις μέρες μας δεν προτείνει το παραμικρό σε μια τέτοια κατεύθυνση. Είμαστε λοιπόν καταδικασμένοι να ζούμε στον κόσμο όπου ζούμε» (2). Περισσότερο από μελαγχολική, είναι απεγνωσμένη, θα μπορούσε να πει ο Μπλανκί γι’ αυτήν την αιωνιότητα του ανθρώπου υπό τον Dow Jones και τον CAC 40. (διαβάστε ολόκληρο το άρθρο)

Η κρίση του νεοφιλελεύθερου σχήματος αναπαραγωγής και η νέα καπιταλιστική «κανονικότητα»


του Σταύρου Τομπάζου
banner6

Το γεγονός ότι η καθεστωτική οικονομική σκέψη δεν έχει θεωρία των κρίσεων και, ως εκ τούτου, αδυνατεί να κατανοήσει την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2007-2008 και την ύφεση του 2009, είναι αδιαμφισβήτητο. Άλλωστε, το παραδέχεται και η ίδια. Ο Alan Greenspan π.χ., επικεφαλής της Federal Reserve κατά τα κρίσιμα χρόνια πριν την κρίση του 2007-2008 και από τους πλέον διακεκριμένους γκουρού του νεοφιλελευθερισμού, στην κατάθεσή του ενώπιον της Επιτροπής Εποπτείας και Κυβερνητικής Μεταρρύθμισης της Βουλής των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ (23/10/2008) ανέφερε: «Έχω μια ιδεολογία. Φρονώ πως η ελεύθερη ανταγωνιστική αγορά είναι μακράν ο καλύτερος τρόπος οργάνωσης της οικονομίας. Δοκιμάσαμε τη ρύθμιση, αλλά σε καμιά περίπτωση δεν λειτούργησε εποικοδομητικά. […] Ανακάλυψα ένα σφάλμα στο μοντέλο που θεωρούσα ότι αποτελεί τη δομή η οποία καθορίζει πως λειτουργεί ο κόσμος. […] Όσοι από εμάς είχαμε υπολογίσει στο ίδιο συμφέρον των χρηματοπιστωτικών οργανισμών να προστατέψουν την καθαρή θέση των μετόχων τους, εμού συμπεριλαμβανομένου, είμαστε τόσο σοκαρισμένοι, που ακόμη δυσκολευόμαστε να πιστέψουμε αυτό που έγινε».
Η κατανόηση των καπιταλιστικών κρίσεων γενικά και της κρίσης του νεοφιλελεύθερου σχήματος αναπαραγωγής ιδιαίτερα περνά μέσα από το έργο του Μαρξ, κυρίως μέσα από το Κεφάλαιο.
(διαβάστε ολόκληρο το άρθρο)